بدون برنامه نمی‌توان کشور را اداره کرد

شناسه خبر: 102868 دوشنبه ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۶, ۳۹ : ۱۲ : ۰۰
بدون برنامه نمی‌توان کشور را اداره کرد
چرا تاکنون کمتر برنامه‌ای برای تحقق شعارها و اهداف مطرح شده کاندیداهای ریاست جمهوری مطرح شده است؟
۵۵آنلاین :

چرا تاکنون کمتر برنامه‌ای  برای تحقق شعارها و اهداف مطرح شده کاندیداهای ریاست جمهوری مطرح شده است؟ آیا برنامه داشتن نمی‌تواند مزیتی برای اخذ رأی باشد و بدون برنامه رفتارهای کاندیداها چه تبعات و هزینه‌هایی می‌تواند به همراه داشته باشد؟ بهروز هادی زنوز، اقتصاددان در این مورد به تفاوت ساختار سیاسی ایران با ساختار سیاسی کشورهای مبتنی بر حزب اشاره می‌کند و در کشورهای مبتنی بر تحزب، نمایندگان احزاب به واسطه تجربه حضور در مجلس و مناصب سیاسی و همچنین پشتیبانی حزب خود با برنامه در مبارزات انتخاباتی حاضر می‌شوند اما در ایران معمولاً این چنین نیست. این اقتصاددان سپس به آسیب‌های نبود برنامه در انتخابات اشاره کرده و سپس تصریح می‌کند: اگر کاندیدایی برنامه نمی‌دهد و تنها به وعده اکتفا می‌کند برای این است که دست او برای انجام هر کاری باز باشد. البته اگر وعده‌های آن‌ها توخالی نباشد می‌توان امیدوار بود که بعداً در راستای یک برنامه آن‌ها صورت بگیرد اما باید توجیه کرد که بدون برنامه نمی‌توان کشور را اداره کرد.

  • داشتن یک برنامه مشخص برای کاندیداها چقدر می‌تواند به پیشبرد اهداف آن‌ها و تحقق وعده‌هایشان پس از موفقیت در انتخابات کمک کند؟ با توجه به سازوکارهای اقتصاد ایران، اصلاً برنامه می‌تواند در اقتصاد ایران اهمیت قابل توجهی داشته باشد؟

در این مورد باید توجه کرد در کشورهایی که مبتنی بر تحزب هستند و اهداف سیاسی دارند، نمایندگان آن احزاب در مجلس هم حضور دارند و به واسطه این حضور آن‌ها، تجربه‌هایی هم اندوخته می‌شود. بعد هم از میان آن احزاب افرادی به عنوان کاندیدا انتخاب می‌شوند که در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کنند. آن وقت خود این احزاب هم در پارلمان نماینده دارند و این نماینده‌ها به صورت روزمره با مسائل جاری دولت مواجه می‌شوند. مسائلی مانند سیاست خارجی یا بودجه یا مسائل اقتصادی و اجتماعی از جمله این مسائلی هستند که نمایندگان پارلمان و احزاب با آن مواجه هستند و احزاب به صورت سنتی نسبت به کسری بودجه یا مسائل زیست محیطی یا مبارزه با تروریسم یا مسائل دیگر برنامه‌هایی مبتنی بر کارهای کارشناسی شده دارند. طبیعی است در چنین شرایطی، دستان نمایندگان چنین احزابی هیچ وقت خالی نیست و وقتی در مبارزات انتخاباتی حاضر می‌شوند به پشتیبانی حزبی، تجارب، مطالعات قبلی، کارها و آموخته‌هایی که در حوزه بخش عمومی داشته‌اند وارد کارزار انتخاباتی می‌شوند. حالا افرادی مانند ترامپ در کشور آمریکا استثنا هستند. اما در کشور ما متاسفانه عملاً تحزب به آن معنای خاص خود به رسمیت شناخته نمی‌شود. علاوه بر این در پارلمان ما که همان مجلس شورای اسلامی می‌شود هم خط و خطوط نمایندگان مجلس براساس موضوع‌های ملی مشخص نیست و بیشتر نمایندگان سعی دارند نماینده‌های منافع ملی باشند. در کنار این، ما در ایران پیش از انتخابات هم گزینش‌هایی از سوی مراجع مربوطه داریم، به همین دلیل گاهی از یکسری افراد انتظار نمی‌رود که کاندیدا شوند؛ مثل همان اتفاقی که در دوره اخیر هم افتاد و در آخرین دقایق ثبت نام برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری، برخی اعلام کاندیداتوری کردند. آیا کسی که در آخرین دقایق در رقابت انتخابات ریاست جمهوری حاضر می‌شود می‌تواند برنامه داشته باشد؟

با این حال باید توجه کرد در هر دوره‌ای معمولاً برنامه رئیس دولت قبلی که می‌خواهد در دوره بعدی ریاست جمهوری انتخاب شود، همان قانون برنامه‌ای  است که در دوره ریاست جمهوری به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. نکته قابل توجه آن است که شاید خود رئیس دولت هم آن قانون برنامه را چندان قبول نداشته باشد. کما اینکه ما در دولت سابق دیدیم وقتی آقای احمدی‌نژاد بر سر کارآمد، تازه برنامه چهارم تصویب شده بود اما ایشان گفت که ما برنامه چهارم توسعه را قبول نداریم. تعدادی از نماینده‌های مجلس هم اعلام کردند این برنامه چهارم آمریکایی است و قابل قبول نیست. بنابراین با این اتفاقات برنامه چهارم توسعه را رسماً کنار گذاشتند. اکنون هم چرا آقای روحانی از برنامه ششم حرف نمی‌زند؟ این سخن نگفتن رئیس جمهور درباره برنامه ششم توسعه به نظرم علت دارد. علت آن هم فکر می‌کنم این باشد که اهداف کمی این برنامه را مجمع تشخیص مصلحت تبیین کرده و آقای روحانی می‌داند مثلاً به رشد اقتصادی هشت درصدی نخواهیم رسید. بنابراین چه دلیلی دارد که پشت سر این برنامه سینه سپر کند؟

  • پس در اینجا مشکل از برنامه و غیر واقعی بودن اهداف آن است؟

بله، اینجا مشکل از برنامه است که دولت حاکم اهداف کمی تعیین شده را چندان واقعی نمی‌بیند اما برای برنامه‌های دیگر این طور نبود. مثلاً دولت سابق اصلاً مسئول اجرا و منابعی را برای محقق کردن اهداف برنامه تعیین نکرده بود. در دوره فعلی هم به جز رئیس جمهور، کاندیداهای دیگر تجربه‌ای ندارند که چگونه می‌توانند برنامه‌ای  را اجرا کنند. مثلاً آقای میرسلیم چند سالی است که از مشاغل دولتی کناره‌گیری کرده است. ایشان سال‌های طولانی است که دیگر شغل دولتی ندارد و در زمینه اجرای برنامه در سطح ملی هم تجربه قابل ذکری ندارد. یا آقای هاشمی‌طبا چند سال است که دیگر در مناصب دولتی حضور ندارد. یا آقای رئیسی که اساساً در قوه مجریه حضور نداشته و کار اجرایی نکرده است. یا آقای قالی‌باف منصبی که در اختیار داشته شهرداری تهران بوده است. این افراد چون پشتوانه تجربی در بخش عمومی ندارند، نماینده مجلس هم نبوده‌اند و نماینده تشکلي هم نیستند، نمی‌شود گفت که برنامه‌ای  دارند. منتها مطلبی هم هست و آن، اینکه اساساً چند گروه در انتخابات شرکت می‌کنند و رأی می‌دهند. یک گروه طیف‌های مختلف اصولگرا و یک گروه هم طیف‌های مختلف اصلاح‌طلب هستند. اصولگرایان طیفی هستند که مدت مدیدی است دوران آن‌ها سپری شده و این‌ها اساساً هرگز برنامه‌ای  نداشتند.  البته اصولگرایان اتوپیا (آرمان شهر) داشتند یا اینکه ایدئولوژی داشتند، منتها برنامه قابل توجهی نداشتند. بنابراین جای شگفتی نیست که حزب موتلفه اسلامی که آقای میرسلیم از جانب آن‌ها وارد رقابت‌های انتخاباتی شده برنامه قابل توجهی را ارائه نکند. اصلاً این حزب چه زمانی برنامه‌ای  داشته که آقای میرسلیم پشت آن برنامه بایستد و از آن دفاع و آن را عملی کند؟ بنابراین اصولگرایان ایران نشان داده‌اند که تاکنون پایبند به برنامه نبوده‌اند. حتی در دهه 50 هم برخی اصولگرایان اعتقادی به برنامه نداشتند. بنابراین اصولگرایان چندان اعتقادی به برنامه نداشتند، اصلاح طلبان هم که وضعیت خود را متزلزل نشان داده‌اند، پس در چنین شرایطی طبیعی است کم و بیش همه بدون برنامه در عرصه انتخابات ظاهر شوند. مساله دیگری که از زمان روی کار آمدن آقای احمدی‌نژاد باب شده، وعده‌های توخالی و عوام فریب دادن به مردم است. همه تصور می‌کنند که منابع کشور نامحدود است و اگر به فقرا وعده بدهیم و رأی آن‌ها را بخریم مشکلات ما حل می‌شود و می‌توانیم رأی کسب کنیم. کمااینکه در این دوره هم شاهد هستیم کاندیدایی شعارهای نزدیک به شعارهای آقای احمدی‌نژاد و کاندیدای دیگری هم با ژست جدیدی همان شعارها را مطرح می‌کند. مثلاً 5/2 برابر کردن تولید ناخالص داخلی کشور نیاز به برنامه ندارد، چرا که اگر کاندیدای مطرح کننده این شعار، یک مشاور از اقتصادی منطقی هم داشته باشد باید بداند که چنین رشدی امکان‌پذیر نیست و نمی‌توان برای آن برنامه‌ای  ارائه کرد. یا درباره اشتغال که کاندیدایی گفته باید حداقل سالی یک میلیون شغل ایجاد شود. اگر تاریخ معاصر ایران را بررسی کنید هرگر ما به این اندازه طی یک سال شغل ایجاد نکرده‌ایم، آن وقت چطور می‌توانیم برای این شعار برنامه‌ای  ارائه کنیم.

  • البته مساله این است که در برنامه توسعه هم اشاره شده که نیاز است سالی یک میلیون شغل ایجاد شود.

بله دیگر، برنامه هم مشکل دارد و برای همین است که آقای روحانی چندان به آن اشاره نمی‌کند. چون می‌داند طرح چنین وعده‌ای، توخالی است. ملاحظه می‌کنید که چون حزب به معنای واقعی نداریم آدم‌هایی که در صحنه رقابت ریاست جمهوری حاضر می‌شوند فاقد تجربه لازم هستند. همچنین ستاد انتخاباتی درست و قابل اعتنایی ندارند و چون از مدت‌ها قبل برای این حضور برنامه‌ریزی نمی‌کنند و دفعتاً وارد فضای رقابت در انتخابات می‌شوند، با برنامه سخن نمی‌گویند. البته مردم هم به آن‌ها عادت کره‌اند و به این ترتیب این چرخه، وضعیت نابسامانی در حوزه اقتصاد به وجود آورده است.

  • با وجود اهمیت برنامه در اقتصاد کشور، از نگاه برخی سیاستمداران و کارشناسان این برنامه نیست که برای افراد رأی جمع می‌کند بلکه چهره خود شخص نامزد است که می‌تواند رأی کسب کند.

ببینید داستان این است که سه دهک درآمدی پایین جمعیت به فکر معیشت خود هستند. حالا اصولگرایان و اصلاح طلبان باید به هر ترتیب نظر آن‌ها را جلب کنند. گروه دوم، طبقه متوسط جامعه است که این گروه بیشتر طرفدار آزادی‌های سیاسی و دموکراسی در جامعه به نظر می‌رسند و فکر می‌کنم بیشتر این طبقه متوسط شهرنشین، به اصلاح طلبان رأی می‌دهند. حال چه آن‌ها برنامه داشته باشند و چه نداشته باشند رأی این طبقه را می‌گیرند. از سوی دیگر طبقه سوم بازرگان و کارفرمایان محسوب می‌شوند که به دنبال بهبود تعاملات خارجی کشور هستند و به کسی رأی می‌دهند که ریسک سرمایه‌گذاری  در کشور را کاهش دهد. این افراد به دنبال بهبود محیط کسب و کار کشور هستند و چنین مواردی را از دولت‌ها توقع دارند.

مطلب دیگری هم هست. رئیس جمهور در ایران تنها تصمیم گیرنده نیست و نمی‌توان از او انتظار حل همه مشکلات را داشت. مثلاً سیاست خارجی کشور را تنها رئیس جمهور تعیین نمی‌کند یا در سیاست‌های دفاعی کشور هم وضعیت همینطور است. یا سیاست‌های فرهنگی کشور تنها از سوی رئیس جمهور مشخص و تعیین نمی‌شود. راجع به آزادی‌های سیاسی، مطبوعات، تشکل‌ها و احزاب هم تنها رئیس جمهور تصمیم‌گیر نیست. خب در چنین شرایطی رئیس جمهور می‌تواند چه وعدهای بدهد؟ یعنی چنین مواردی اصلاً دست رئیس جمهور نیست و اگر کسی زیادی بخواهد صراحت به خرج بدهد، مثل این است که در یک جمعی آدم نامانوسی وجود دارد و بعد همه به دیده تردید به مشروعیت او نگاه می‌کنند. با این حال به طور ضمنی مردم می‌دانند کاندیدای هر کدام از جناح‌ها که رأی بیاورد چه تصمیمی می‌گیرد و چه اقدامی انجام می‌دهد.

  • شما به سه قشر در دادن رأی اشاره کردید. به نظر شما کدام یک از سه قشر ممکن است به برنامه رأی دهد که با اتکا به آن بتوانیم بگوییم برنامه در انتخابات ریاست جمهوری می‌تواند اهمیت قابل توجهی داشته باشد؟

ببینید مناظره اول کاندیداهای ریاست جمهوری نشان داد که دولت تا اینجا علاقه ندارد برنامه جدیدی بدهد و مایل است از اقدامات قبلی خود دفاع کند. اگر رأی هم بیاورد کم و بیش همان روند قبلی خود را ادامه خواهد داد. دولت در عرصه سیاسی هم پیشرفت قابل توجهی نداشته است و وعده جدیدی هم نمی‌تواند بدهد اما در سیاست خارجی می‌گوید که مناسبات باید بهبود پیدا کند و برجام باید ادامه بیابد. این‌ها حداقل‌هایی است که دولت می‌تواند بگوید و البته که می‌گوید. اگر قرار باشد ما در انتخابات ریاست جمهوری مسائل واقعی مملکت را مطرح کنیم باید به مسالع سیاست مالی و پولی واحدی برسیم و باید برای بحران بانکی برنامه مشخصی داشته باشیم تا اقشار مختلف بر اساس این برنامه‌ها به کاندیدای مورد نظر خود رأی دهد. علاوه براین، دولت آینده باید برای بحران صندوق‌های بازنشستگی هم برنامه دقیقی داشته باشد و همچنین برای بحران محیط زیست و کم‌آبی برنامه مشخصی ارائه دهد. دولت آینده باید برای اشتغال و توسعه منطقه‌ای هم برنامه‌هایی ارائه کند و همچنین حمایت‌های اجتماعی را مدنظر قرار دهد و برنامه مشخصی برای هرکدام از آن‌ها در نظر گیرد. ضمن اینکه مساله مهم این است که از بین این مسائلی اولویت‌ها را هم انتخاب کنند و اولویت گذاری صورت گیرد. حالا کم‌وبیش دست دولت از این نظر پرتر از بقیه کاندیداهاست اما با این حال خود دولت هم جسارت نکرده که به مسائل ساختاری اقتصاد ایران بپردازد از جمله اینکه معلوم نیست چگونه می‌خواهد بحران بانکی را حل کند یا اینکه بحران صندوق‌های بازنشستگی را چگونه و با چه برنامه‌ای  می‌خواهد سامان دهد یا مساله کسری مداوم بودجه و بدهی ۷۰۰ هزار میلیارد تومانی دولتی را معلوم نیست چطور می‌خواهد حل کند یا مثلاً در مورد سرمایه‌گذاری  خارجی باید توجه کرد که دیگر جذب سرمایه خارجی در این محیط امکان‌پذیر نیست بنابراین با کمبود سرمایه معلوم نیست دولت می‌خواهد چه کند یا دولت در کوتاه کردن دست‌های برهم‌زننده تعامل‌ها و روابط خارجی چندان کاری نمی‌تواند کند. این‌ها مسائل اصلی است که باید به آن پرداخت و کسی نمی‌تواند بگوید من طرفدار محیط زیست هستم و از سوی دیگر باید رشد جمعیت هم ادامه پیدا کند.

  • فکر می‌کنید دولت یازدهم برای چنین مسائل مهمی برنامه‌ای  نداشته یا اینکه برنامه داشته و توان اجرای آن‌ها را نداشته است؟

دولت برای ادوار اقتصادی که می گوییم رکود و رونق، برنامه‌ای  داشته است اما برای رشد درازمدت اقتصادی برنامه‌ای نداشته است یا برای رفع موانع رشد دائمی اقتصادی برنامه‌ای  نداشته و ندارد.

  • جدای از این دولت، فکر می‌کنید هر دولتی بر سر کار بیاید و بدون برنامه کارهای خود را پیش ببرد، با چه مشکلاتی مواجه خواهد شد؟

به هر حال بخشی از این شعارها باید توسط دولت آینده اجرا شود و در عین حال طرح وعده‌ها نشان دهنده نگرش رئیس دولت آینده است. بنابراین اگر وعده‌ها بی‌پایه باشد، بسیار خطرناک خواهد بود و برای اقتصاد ایران که بسیار آسیب‌پذیر است، خطراتی به همراه خواهد داشت.

  •  فکر می‌کنید رفتارهای بدون برنامه هر دولتی با اقتصاد چه خواهد کرد؟

اگر کاندیدایی برنامه نمی‌دهد و تنها به وعده اکتفا می‌کند، برای این است که دست او برای انجام هر کاری باز باشد. البته اگر وعده‌های آن‌ها توخالی نباشد می‌توان امیدوار بود که بعداً در راستای یک برنامه آن‌ها صورت گیرد اما باید توجه کرد که بدون برنامه نمی‌توان کشور را اداره کرد.

  • چطور می‌توان نقش و ارزش برنامه را در برهه‌های زمانی مهمی مانند انتخابات ریاست جمهوری افزایش داد؟

ببینید دو مفهوم از برنامه است؛ یک مفهوم همان روال معمول سنتی سازمان برنامه‌هایی ارائه کند که سازمان برنامه تدوین می‌کند تا در اختیار دولت قرار دهد. اما کاندیداها باید برای سؤالات حاضر مملکت طرحی ارائه دهند که نشان داده شود چه چارچوبی را برای مواجه شدن با مسائل پیشرو در نظر گرفته‌اند. مثلاً باید مشخص کند برای مشکل کمبود سرمایه و جذب سرمایه خارجی چه برنامه‌ای  دارد و چه می‌خواهد کند؟ یا برای راه اندازی چرخ‌های رشد اقتصادی کشور چه برنامه مشخصی دارد و چه اقداماتی را می‌خواهد در این راستا انجام دهد؟ یا مثلاً برای رفع بیکاری چه برنامه‌ای  دارد و چه اقداماتی می‌خواهد انجام دهد؟ یا برای اینکه دوباره تورم تک رقمی، دورقمی نشود چه اقداماتی و طی چه برنامه‌ای  قرار است انجام دهد؟ یا برای بحران بانکی چه اقداماتی با چه برنامه‌ای  قرار است انجام شود؟ یا برای بحران صندوق‌های بازنشستگی قرار است چه برنامه‌ای  را در پیش بگیرد. راجع به هر کدام از این‌ها حداقل باید یک صفحه برنامه داشته باشد که چطور می‌خواهد آن‌ها را حل و فصل کند یعنی چارچوب حل این مسائلی را باید عرضه کند. به عبارتی سیاست‌های مشخص برای مواجه شدن با این مسائل داشته باشد نه برنامه‌ای  با اهداف کمی.

  • البته تاکنون بیشتر از آنکه شاهد باشیم برنامه‌های تحقق اهداف ارائه شود، تنها اهداف کمی و شعارها مطرح شده است.

بله، آن هم وعده‌های توخالی متناقض که نحوه اجرایی شدن آن معلوم نیست؛ وعده‌هایی که مشخص نیست براساس چه برنامه‌ای  قرار است اجرا شوند.


منبع : مجله ی تجارت فردا
برچسب ها
ارزشبرنامه
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

چرا تحصیل‌کرده‌ها کارآمد نیستند؟

اخیراً یک دانشجویِ کنجکاوِ دکتری از این نویسنده پرسید: " کم نداریم مدیرانی که تحصیلاتِ عالیه دارند، از دانشگاه های خوب دنیا فارغ التحصیل شده اند و بسیار هم جهان دیده هستند. چرا آنها در مدیریت، تا این حد اشتباه کرده و هم چنان اشتباه می کنند؟"

چگونه از شر میلیاردرها خلاص شویم؟

توماس پیکتی می‌گوید نابرابری اقتصادی طبیعی نیست بلکه ناشی از ایدئولوژی‌های سیاسی است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدئو : استناد پوتین به آیه قرآن در حضور روحانی و اردوغان

ویدئو : تایید کشته شدن پسر بن لادن

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر